DENIZLI Coğrafya

COĞRAFİ KONUMU:

 

Denizli, Anadolu Yarımadası'nın güneybatı, Ege Bölgesi'nin doğusunda  yer almaktadır. Ege, İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri arasında bir geçit durumundadır. Denizli İli'nin her uç bölge üzerinde de toprakları vardır. Denizli ili 28o38' - 30o05' doğu meridyenleri (doğu uç noktası;  Çivril ilçesi Gümüşsu - Gökgöl Koyu Dinar sınırında Efekli Tepe,  bati uç noktası; Buldan ilçesi Alandız Koyu, Manisa - Sarıgöl  sınırında Tezek tepe)  38o29' - 38o52' kuzey paralelleri (Kuzey uç noktası; Çivril Çapak Koyu,  Afyon sınırında Avgan Damları mezarlığı, güney uç noktası;  Çameli - Muğla sınırında Karabayır Koyu)  arasında yer alır.   Denizli ili doğuda Burdur, Isparta, Afyon; batıda Aydın, Manisa; güneyde Muğla; kuzeyde Uşak illeri ile komşudur.   Yüzölçümü 11.868km2, denizden yükseltisi ise 428m'dir.  

 

İKLİMİ:

 

Denizli ili Ege Bölgesinde olmasına rağmen, Ege Bölgesinin iklimi tamamen görülmez. Kıyı kesimlerinden iç bölgelere geçit yerinde olduğundan az da  olsa iç bölgelerin iklimi hissedilir. Ege Bölgesi ikliminden sıcaklık olarak  biraz düşük farklılıklar görülebilir. Denizli'de dağlar genel olarak denize  doğru dik olduğundan, denizden gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ilik ve yağışlı geçmektedir.

 

 

NÜFUS

 

İlin 2000 yılı nüfus sayımı sonucuna toplam nüfusu 850.029'dir. İl Merkezi nüfusu 275.480, İlçe ve Beldeler nüfusu toplamı 410.796, Köyler nüfusu 432.346'dür. Nüfus yoğunluğu % 73'dür. Merkez Hariç 18 ilçe, 100 Belediye, 372 köyü vardır. İçişleri Bakanlığınca sürdürülen MERNİS Projesi çalışmaları neticesinde İlimizde de tüm vatandaşların % 97'sine Vatandaşlık numarası verilerek nüfus işlemlerinde gerekli serilik sağlanmış ve işlemler sorunsuz olarak sürdürülmektedir.

 

İlçelerin nüfus ve yerleşim durumlarını gösteren tablo aşağıya çıkarılmıştır.

 

İLÇE ADI

MERKEZ NÜFUSU

KÖYLER NÜFUSU

TOPLAM NÜFUSU

BELEDİYE

KÖY SAYISI

MAH. SAYISI

Merkez

275.480

125.239

400.719

22

27

111

Acıpayam

9.956

54.454

64.410

14

38

30

Akköy

2.716

3.721

6.437

2

5

8

Babadağ

4.832

3.380

8.212

1

9

3

Baklan

2.737

5.703

8.440

3

7

4

Bekilli

3.931

6.646

10.577

2

11

4

Beyağaç

2.789

4.543

7.332

1

7

3

Bozkurt

4.191

7.671

11.862

2

13

6

Buldan

13.986

13.008

26.994

2

28

20

Çal

4.926

28.006

32.932

9

23

15

Çameli

2.740

16.360

19.100

1

28

3

Çardak

5.649

5.587

11.236

3

5

11

Çivril

13.749

48.959

62.708

10

59

36

Güney

6.277

7.441

13.718

2

17

10

Honaz

7.442

17.091

24.533

5

12

15

Kale

7.189

14.201

21.390

3

23

8

Sarayköy

17.760

18.735

36.495

5

21

16

Serinhisar

15.864

6.401

22.265

2

3

9

Tavas

11.700

48.969

60.669

11

36

26

TOPLAM

413.914

436.115

850.029

100

372

338

 

 

 

DAĞLAR

 

HONAZ DAĞI  :Yükseltisi 2571m'dir.Denizli'nin 17km güneydoğusundadır.Yamaçları dik meyillidir. Kuzey yamaçları ormanlarla kaplı, güney yamaçları daha eğilimlidir. Denizli - Muğla ve Antalya karayolu, dağın güneybatı eteklerinden geçmektedir. Honaz Dağı koruma altına alınarak  Milli Park yapılmıştır. Yaz ve kış aylarında dağın tepelerinde kar bulunur ve Denizli ilinin su deposunu oluşturur.      

 

 

 

 

KARCI DAĞI :

 

Denizli'nin güneyinde, Babadağ'ın devamı seklinde uzanır. En yüksek yeri Gökbel tepesi 2308m'dir.Karcı Dağı ile Honaz Dağı arasında Akdeniz ve Ege Bölgelerini birbirine bağlayan Kazıklıbeli Geçidi (1250m) bulunur. Ayrıca Karcı Dağı'nın Çamlık üzerinden eski Tavas Yolu olarak bilinen bir geçit bölgesi daha vardır. Dağ üzerinde sürekli kar bulunur. 

 

 

BOZDAĞ : 2421m. yüksekliğindedir.
 Acıpayam - Gireniz vadisi ile Tavas - Barza Ovası  arasındadır.  Pek fazla geçit  vermediğinden bu iki  yerleşim sahasının  bağlantısı zayıftır.

 

 

 

 

 

 

AKDAĞ : 2449m. yüksekliğindedir. Denizli ilinin ikinci yüksek dağıdır. Denizli - Afyon siniri boyunca  devam eder.  

 

EŞELER DAĞI : 2254m. yüksekliğindedir. Acıpayam Ovası'nın doğusunu kuşatarak Denizli - Burdur siniri boyunca uzanır.

 

BÜYÜK ÇÖKELEZ DAĞI  : 1840m. yüksekliğindedir. Sarayköy Ovası'nın doğusunda Çal ilcesine kadar uzanır. Pamukkale'nin kuzeyini kuşatır.

 

ELMA DAĞI: 1805m. yüksekliğindedir.  Gireniz Çayı'nın güneyini kuşatır. Denizli - Burdur sinirini çizer ve Söğüt Dağları'nı içine alır.

 

SAZAK DAĞI : 1143m yüksekliğindedir. Çardak, Çal, Çivril ilçeleri ile Afyon ve denizli il sinirini birbirinden ayırır.

 

BEŞPARMAK DAĞI: 1307m. yüksekliğindedir.  Çardak, Çal, Çivril ilçeleri ile Afyon ve Denizli il sinirini birbirinden ayırır.

 

MAYMUN DAĞI : 1733m. yüksekliğindedir.  Çardak ilçesini kuzeyindedir.

 

BURGAZ (BULKAZ) DAĞI : 1990m. yuksekliğindedir. Çivril'in kuzeyinde Uşak'a  doğru uzanır.


  BABADAĞ : 2308m. yüksekliğindedir.
 Denizli'nin güneyinde batıya doğru uzanır. 
 Menteşe Dağ sisteminin bir  uzantısı olarak sıradağ seklinde AKDAĞ olarak da anılmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SANDIRAS DAĞI : 2294m. yüksekliğindedir. Beyağaç ile Muğla - Köyceğiz ilçesi arasında uzanır. Bozdağ ile birlikte Menteşe Sıradağları'nın devamı olarak Gölgeli Dağlar adı ile anılmaktadır.

 

KIZILHİSAR DAĞI : 2241m. yükseklikte, Serinhisar ilçesi ile Tavas arasındadır.

 

 

OVALAR

 

ÇÜRÜKSÜ VE DENİZLİ OVASI: Çömleksaz Köyü'nden başlayan ova, Pamukkale'nin altından, Büyük Menderes (Sarayköy) Ovası'na karışır. Ovayı Çürüksü sular. Yüzölçümü 150km2, denizden yükseltisi 100 ile 600m arasında değişir. Sulu tarım yapılmaktadır. Pamuk, buğday, mısır yetiştirilir. 

 

BÜYÜK MENDERES VE SARAYKÖY OVASI:   Doğudan Honaz Dağı, Kuzey ve kuzey doğudan Çökelez Dağı, kuzeybatıdan  Sazak Dağı, güney ve güney batıdan Babadağ ile çevrilidir. il merkezini doğu,  kuzey ve batıdan yarim daire gibi kuşatarak Buldan ilcesine kadar devam eder.  Ovayı Büyük Menderes Akarsuyu sulamaktadır. Yüzölçümü 200km2, denizden yükseltisi 70-500m arasında değişir. Sulu tarım yapılmaktadır. Pamuk, buğday,  mısır yetiştirilir. 

 

YÜKSEK OVALAR   TAVAS OVASI:  Kuzeyde Babadağ, güneyde Alamam Boğazı bağlantısı ile Barca Ovası ve Bozdan, doğuda Kızılhisar Dağları ve Sari ova bağlantısı, batıda Karacasu Ovası ile arasında uzanan yükseltiler ile çevrilidir. Ovanın kuzeydoğu ucunda Tavas, güney bati ucunda Kale ilçeleri yer alır. Yüzölçümü 300km2.dir. Deniz seviyesinden yüksekliği  950m. dir. Ovanın oluşumunda karstik olaylar önem taşır. Doğu kısmında  1000m.den yüksek başka karstik yüksek ova olan, üzerinde yazın kuruyan bir  küçük golün de yer aldığı yüzölçümü az, yayla karakterci Kızılca Ovası yer alır.  Tavas Ovası'nda birkaç küçük cay ve dere dışında akarsu yoktur. Kısmen yeraltı suyundan faydanılmaktadır. Genel anlamda kıraçtır. Buğday, tutun ve nohut yaygın olarak üretilen tarım ürünlerindendir.  

 

KAKLIK OVASI:   Honaz Dağı'nın kuzeyinden, doğuya doğru uzanır. Yüzölçümü 60km2, denizden yüksekliği 600m.dir. Sulu tarım yapılmaktadır. Pamuk ve buğday en çok yetiştirilen ürünlerdir.  

 

HARABAT OVASI:   Acıgöl'ün batısındadır. Kuzeyden maymun Dağı, güneyden Soğut dağları ile çevrilidir. En çok buğday yetiştirilir.   

 

ACIPAYAM OVASI:   Tavas Ovası'nın doğusunda, Serinhisar ilçesi ve Kızılhisar dağları bitiminde, kuzeyden güneye doğru an, yüzölçümü 443km2, denizden yüksekliği 850m olan karstik oluşumlu ve 1950'li yıllarda bile var olan bataklıklar kurutularak toprak kazanılan, dar bir alanı Dalaman Çayı ile sulanabilen, kıraç özelliği ile dikkati çeken, buğday, tuhtun ve nohut gibi kurakçıl ürünlerin çokça yetiştirildiği bir ovadır.  

 

ÇİVRİL VE BAKLAN OVALARI:   Kuzeyde Yorga, güneyinde Bozdan ve beşparmak Dağları, doğusunda Akdağ, batısında Çökelez Dağı ile çevrilidir. Çivril ve baklan Ovaları'nı Büyük Menderes Akarsuyu sular. Yüzölçümü 920km2.dir. Denizden yuksekligi850m.dir. Buğday, nohut yetiştirilir. bağcılık ve meyvecilik yapılır

 

PLATOLAR

 

Kale ilçesinde Karayanla. Çameli Yaylası, merkez ilçede Bağbaşı ve Uzunpınar Yaylaları, Tavas'ta Yorgan ve Saçman Yaylaları, Acıpayam'da Eseler yaylası, Buldan'ın Sazak dağı üzerinde Süleymaniye yaylası, Çivril üzerinde Akdağ-Homa Yaylası, Çal ilçesi Beşparmak Dağı'nda Kuyucuk yaylası yerilir.   

 

YUKARI ERİKLİ-AŞAĞI ERİKLİ YAYLASI:  Honaz ilcesine 10 km uzaklıktadır. Yolu topraktır, konaklama ve altyapı tesisleri yoktur. Etrafı tamamen cam ağaçları ile kaplı geniş düz arazide, Denizli ilinin  bütünü ve Honaz ilçesinden Pamukkale'ye kadar olan kısmi tamamen görünür.  Kaynak suları vardır.    

 

LALE BAĞLARI YAYLASI:  Honaz ilcesine 3km. uzaklıktadır. Yolu topraktır. Konaklama ve alt yapı tesisleri yoktur. Etrafı cam ormanı ile kaplıdır.     

 

GÜNDOĞMUŞ YAYLASI:  Honaz ilcesine uzaklığı 5 km.dir. Yolu topraktır. Konaklama ve alt yapı tesisleri yoktur. Çevresi cam ormanları ile kaplıdır.     

 

SÜLEYMANLI YAYLASI:  Buldan ilcesine uzaklığı 8 km.dir. Yolu asfalttır. Konaklama ve alt yapı hizmetleri ile alış-veriş imkanları vardır. yayla geniş ve düz bir alandadır. İçi sazlıkla kaplı bir golü vardır. Cam ormanı ile çevrilidir.    

 

TAS DELEN YAYLASI:  Babadağ ilcesine uzaklığı 5 km.dir. Yolu stabilizedir. Konaklama ve alt yapı hizmeti yoktur. Yayla engebeli arazide olup, cam kestane, ceviz ve benzeri ağaçlarla kaplıdır. Kaynak suları çoktur. Manzarası güzel. güvenli bir yerdir. yer yer turist çadırlarına rastlanır.     

 

YATAĞAN YAYLASI:  Serinhisar ilcesine uzaklığı 12 km.dir. Yolu asfalttır. Konaklama ve alt yapı  hizmetleri yoktur. Suyu bol, ormanlarla kaplı, hafif engebeli bir yayladır. Yatağan Bıçak Festivali'nin bir bolumu burada yapılmaktadır.   

 

TOPUKLU YAYLASI:  Beyagaç ilcesine 15 km. uzaklıktadır. Yolu stabilizedir. Konaklama ve altyapı  tesisleri yoktur. Engebeli bir araziye sahiptir. yaylanın 10 km. kuzeyinde  1903m yükseklikteki Kartal Golü çevresinde 1200 yıllık  "Anıt Ormanları"  görülmeye değer yerler arasındadır. 

 

 

 

 

VADİLER

 

BÜYÜK MENDERES VE ÇÜRÜKSÜ VADİLERİ  

 

Adıgüzel Barajı'nın güneyinden batıya, Güney ilçesi topraklarında akan Büyük Menderes Akarsuyu, Buldan ve giderek Sarayköy ilçelerinde genişleyen bir vadi tabanı oluşturur. Güneydoğudan Honaz ilçesi toprakları ve Denizli merkez arazileri üzerinde giderek genişleyen Çürüksü Vadisi Büyük menderes Vadisi ile birleşir.   Vadi tabanında Denizli ve Sarayköy Ovaları uzanır.

 

AKÇAY VADİSİ          

                                                   

  Beyağaç ilçesinde Eslere Ovası'nı oluşturan Ak cay, kendi adi ile anılan bir vadi  boyunca güneye, sonra batıya daha sonra da kuzeye yönelir. Tavas Ovası üzerinden Yenidere' yi de alan Akçay'ın derin vadisi üzerinde Aydın ili arazisi içinde  Kemer Barajı yapılmıştır. 

      

GİRENİZ VADİSİ:

 

  Gölhisar ve Acıpayam Ovaları'nın yüzeyinde akan Dalaman Çayı, Acıpayam Ovası'nın güneyinde, Kelekçi Kasabası sonrası giderek derinleşen dar bir boğaz seklindeki Gireniz Vadisi boyunca akarak Muğla ili arazisine geçer.  Çameli ilçesi dağları doğusunda, Bozdan batısında yerilir.

 

GÖLLER

 

DOĞAL GÖLLER

 

ACIGÖL (ÇARDAK GÖLÜ) : Tektonik oluşumlu bir göldür. Yüzölçümü 41.34km2.dir. Çardak ilçesi ile Afyon-Dazkırı ilçesi arasındadır. Gölü Söğüt Dağları'ndan inen sular besler. Acıtuz Gölü de denilen gölün rakımı 836m.dir. Burdur Gölü (854m rakımlı) tarafından, Söğüt dağı diplerinden, bazen kıyının 1-2 m üstünden acımsı sular çıkar. Bu suların Burdur Gölü'nden geldiği sanılmaktadır. Acıtuz Gölü'nün suları çekilen yerlerinde ince ve bembeyaz tuz örtüsü kalır, bunu hayvanlar yalayarak ihtiyaçlarını giderirler. Goldeki tuz ile birleşik olarak potasyum, sodyum ve sülfat vardır. Bu maddeler gol kenarında kurulan isletmeler tarafından değerlendirilmektedir. 

 

BEYLERLİ (ÇALTI) GÖLÜ: Acıgöl'ün 20km güney batısındadır. Derinliği azdır. En derin yeri 4m.dir. Yüzölçümü 4.12km2.dir. Denizden yüksekliği 850m.dir. Gölü, Değirmenderesi ve Başpınar suları besler. Gencalı Koyu göldeki kamış ve sazlıklardan yararlanır. Gölde balık yetişmemekte ancak suluk bulunabilmektedir. 

 

KARAGÖL: Yüzölçümü 0.20km, denizden yüksekliği 1250m.dir. Akarsularla beslenen bir krater gölüdür. Cambası Bozkurt ilçesinin üstünde, camlar arasında yer alan 3-4 golden oluşur. suları tatlıdır.  

 

SÜLEYMANİYE GÖLÜ: Yüzölçümü 1.05km2, denizden yüksekliği 1150m.dir. Buldan ilçesi sınırları içerisindeki Süleymaniye Yaylası'nda ve Sazak Düzlüğü'ndedir. Gölün suları tatlıdır. Çevresi turistik bir kamp yeridir. Kara avcılığı yapılır. 

 

IŞIKLI GÖLÜ: Yüzölçümü 65.87km2, denizden yüksekliği 814m, en derin yeri 8m.dir. Çivril ilçesindedir. Işıklı Suyu, Kufi Çayı gibi sularla beslenir. suların kontrol altına alınması için Işıklı barajı yapılmıştır. suları tatlıdır. İçinde tatlı su balığı yaşar. Sularıyla Büyük Menderes'i besler. 

 

KARTAL GÖLÜ :Denizli ili, Beyağaç ilçesi'nin güneyindeki.Çiçekbaba Dağı'nınzirvesinin kuzeye bakan yamacında yer alır. Denizden yüksekliği 1903m.dir. Kartal Gölü ve Çevresi Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Yaban Hayatı Koruma Genel Müdürlüğü tarafından koruma altına alınmıştır. 

 

 

 

 

 

 

 Türkiye'ninen yaşlı Karacam  ormanı buradadır.  Ağaçların yaşları 850 ve 1300 yıl arasında değişmektedir.

lKarta Gölü ve "Anıt Orman" civarı, bitki florası bakımından çok zengindir.Doğa bilimcilerin ilgi odağıdır.  

 

 

 

 

 

 

BARAJ GÖLLERİ

 

HİZMETTE OLANLAR

 

ADIGÜZEL BARAJI: Denizli iline bağlı Güney ilçesinin 16km doğusunda Büyük menderes Akarsuyu üzerinde kurulmuştur. 1990 yılında hizmete girmiştir. Aşağı Büyük menderes Projesi içerisinde yer alan Adıgüzel Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Denizli ve Aydın illerindeki sulama alanlarına hizmet sunma yönünden en Büyük ve en önemli kilit tesistir. Barajın gol alanı, Denizli ve Uşak il sınırları içerisinde yer almaktadır. Adıgüzel barajı Türkiye'de isletmeye açılmış olan ve inşa halindeki barajlar içerisinde temelden 9.sırada, dolgu hacmi bakımından 11.sırada ve yıllık enerji üretimi bakımından ise 20.sırada yer alır.  

Amacı: Sulama, taşkın kontrolü ve enerji üretim.
Barajın tipi: Zonlu kaya dolgu 
Yüksekliği: 145 m. (Talvegden)
Kret uzunluğu: 504 m.
Gücü: 2.30 mw
Gol Yüzeyi: 50040 ha.
Üretilen enerji (yıllık): 208.10kwh.dir.

 

IŞIKLI GÖLÜ BARAJI:  Çivril ilçesi sınırları içerisindedir. 1953 yılında onu setlenerek bir su rezarvuarı haline gelmiştir. Baraj GÖLÜ sayesinde gölün çevresindeki ilce ve köyler, taşkınlardan korunmakta, yaz mevsiminde Nazilli, Aydın, Söke Ovaları'nın sulanmasında gol suları kullanılmaktadır.

 

YAPILMAKTA OLANLAR

 

GÖKPINAR BARAJI:  Denizli ilinin 6 km kuzey doğusunda, Gökpınar deresi üzerinde inşa edilmektedir.
Amacı: Sulama için  Talvegden
Yüksekliği:  43 m.
Tipi:  Zonlu toprak ve kaya dolgu
Yağış Alanı:  9.350 km2
Kret Kotu:  272 m, H.E.S
Proje Düşüşü:  40.50 
m.
Talvegden Yüksekliği: 78.H.E.S
Kurulu Güç:  28.50mw.

 

TAVAS GÖLETİ VE SULAMASI: Denizli iline bağlı Tavas ilçesinin 8 km. kuzeydoğusundadır.  
Amacı: Sulama için  
Tipi: Zonlu toprak dolgu  
Talveg Yüksekliği:  35 m. 
Depolama hacmi:  2 hm3.  
Yağış Alanı: 89 km2.

 

YENİDERE BARAJI: Denizli iline bağlı Tavas ilçesinin 19 km batısında Yenidere Çayı üzerinde inşa edilmektedir.   
Amacı:Sulama için  
Talvegden Yüksekliği:  43 m.dir. 
Tipi:  Kil çekirdekli toprak, dolgu 
Toplam Gol Hacmi:  65 km3 
Kret Kotu: 885 m.  
Yağış Alanı:  739 km2.  

 

 

GÖLETLER

 

Tavas: Aydoğdu, Gökçeler. Yahşiler, Kayapınargöletleri  
Beyağaç: Esen Göleti  
Çal: Bahadırlar, Kabalar Göleti  
Çivril: Bozdağ Göleti  
Denizli Merkez: Gözler Göleti  
Çardak: Söğüt, Hayriye Göleti 
Buldan: Boğazçiftlik, Sarımahmutoğlu Göleti  
Güney:Güney Köyleri Göleti  
Kale:Karagöl Göleti 
            

                 

SULAMA KANALLARI

Sarayköy, Çürüksü, Pamukkale, Işıklı, Irgıllı, Baklan Ovası Sağ Sahil,  Gümüşsü, Sundurga-Sütlaç, Kumavşarı, Kelekçi, Gölcük-Alici,  Baklan Ovası Sol Sahil ve Çal Sulaması faaliyette olanlardır.  

 

 

 

 

 

AKARSULAR 

 

BÜYÜK MENDERES: Toplam uzunluğu 529 km2 dir. Denizli ili içindeki uzunluğu 194 km.dir. Debisi 44.32m3/sn dir. Dinar ilçesindeki "Su çıkan" dan çıkarak Dinar Ovası'na iner, burada Düden adini alan kaynama suları ile beslenerek Başpınar Ovası boyunca uzanır. Bir kısmı sazlık ve bataklık olan Gökgöl'e ulaşır. Gölün çıkısında bu  suya "Homa Suyu" (Akçay) katılır. Çivril'de Işıklı Barajı'ndan çıkarak Çivril, Çal ve baklan Ovaları'nı geçerek,  Çal ilçesinin doğusundan kuzeye dönerek Güney ilçesi sınırlarından içeri girer. 

Baklan Ovası'ndan sonra suyun ilk sokulduğu derince, sarp boğaza  "Seyit Boğazı" denir. Çallılar'ın "Dere alanı" dedikleri vadinin  uzunluğu 20 km. dir. Burada BÜYÜK Menderes çok dar boğaza girer. BÜYÜK Sarıkaya kısığında 6-7m yüksekten sut yapar. Bekilli'nin elektrik tesisi burada kurulmuştur. BÜYÜK Menderes, Mandek Koyu yakınında Uşak'tan gelen Bağnaz Çayı'nı Sarayköy yakınlarında Denizli'den gelen Çürüksü Çayı'nı da alarak Aydın sınırına girer ve Söke ilçesine bağlı Balat Koyu Dipburnu Mevkii'nde Ege Denizi'ne dökülür. 

 

BAĞNAZ ÇAYI: Uzunluğu 170 km. il içi uzunluğu 13 km.dir. Murat Dağı'nın güneyinden doğar. BÜYÜK Menderes'e katılmadan biraz yukarıda 50 m. yükseklikten kuvvetli bir sut yapar. Güney'in elektriği bu su ile sağlanır. Bu çevrede küçük yan sularla bir çok değirmen döndüğünden Güneyli'ler buralara değirmen Deresi de derler.  Bu boğazda Çal yönünden Menderes'e açılan Kurudere'ye  Cehennem Deresi de denir.

 

Çürüksü:  uzunluğu 101km, il içi uzunluğu 96km, debisi 9.26m3/sn'dir. Suyu çok kireçli olduğu için bu adi alır. Araplar çayı, Subaşı Deresi, Sazlı Dere ve Karakısık Çayı'nı alarak Hambat kırı kenarından geçer. Kaklık yönünden tekrar boğaza sokulur. Buralarda buna Emir çayı, aşağılarda Çürüksü denir.  Yaz aylarında suları azalır. Kaklık güneyinde Kelkaya dibinde Karaçay'ı, sonra Honaz Çayı'nı alır. Denizli'nin 10 km. kadar Güney doğusunda Gökpınar Suyu'nu alır.Korucak Mevkii'nde suları bir kanalla alınarak Sarayköy'e doğru uzatılmıştır.

 

Akçay (BOZDOĞAN ÇAYI) uzunluğu 157 km., il,içi uzunluğu 70 km., debisi 17.37m3/sn.dir.  Kaynağını Bozdağ ve Sandraz Dağları'ndan alır. Kızılcabölük yakınlarından çıkan Yenidere Çayı'nı da içine alarak sularını çoğaltır. Eskere Ovası ve BOZDOĞAN Ovası'nı sular. BOZDOĞAN Ovası, BÜYÜK Menderes Ovası'na açılmadan önce biraz daralır. Buralara donduran denir. Su buralarda BOZDOĞAN çayı adini alır. Üzerinde taşkından koruma, sulama ve elektrik üretimi amacıyla kurulmuş  Kemer Barajı bulunur.   

 

DALAMAN (GİRENİZ) ÇAYI uzunluğu 201 km, il içi uzunluğu 81km, debisi17.37m3/sn.dir.  Akarsu karstik kaynaklarla beslenir. İlk kuvvetli kaynaklarını Söğüt Gölü ve  Dirmil Yaylaları tarafından alınır. Gölhisar Ovası'nda birleşerek Dalaman Çayı'nı oluşturur. Acıpayam Ovası kenarından sonra, suyun içine sokulduğu Gireniz Boğazı'na girer. Girenez (Kelekçi) suyunu alır. Muğla-Köyceğiz sinirini geçerek Akdeniz'e dökülür. 

 

KUFİ ÇAYI:   uzunluğu 97 km, il içi uzunluğu  32 km, debisi 3.34m3/sn.dir.  BÜYÜK Menderes'e dökülür.  Çivril'in Çapal Köyü'nün  5 km doğusunda baslar, Işıklı rezarvuarında biter.

 

HAMAM ÇAYI  uzunluğu 48 km, il içi uzunluğu 117km.dir. Güney Aşağı Çeşme Koyu'nun 9km kuzey doğusunda baslar. Güney Adigüzeller Koyu'nun 3 km kuzey  doğusunda sona erer.  

 

GÖKPINAR ÇAYI il içi uzunluğu 38km, debisi 2.86m3/sn.dir. Tavas'ın 10 km. kuzey doğusundan baslar, Denizli'nin 9 km kuzeyinde sona erer. Çürüksu'ya dökülür.  

 

YENİDERE   il içi uzunluğu 70km, debisi 2.46m3/sn dir. Kale'nin 13 km Güney doğusundan baslar.  Kale'nin Karakaya Köyü'nün  2 km batısında Akçay'a dökülür.    

 

DERBENT ÇAYI  il içi uzunluğu 32 km, debisi 1.00m3/sn.dir. Buldan'ın 6 km batısından baslar, Buldan'ın 16km kuzeyinde Alaşehir Çayı'na dökülür.      Bölgenin iklimine bağlı olarak akarsuların debileri Aralık, Ocak,Şubat ve Mart aylarında ortalama debinin 15 kati seviyesine çıkabilir.   

 

 

KAPLICALAR

Yerin derinliklerine sızan veya yeryüzüne ilk defa çıkan suların, yerin iç  sıcaklığının etkisi ile ısınarak yer yüzüne çıkması sonucunda oluşan sıcak su kaynaklarına kaplıca veya termik kaynak denir. Suyu daha az sıcak olanlarına ılıca denmektedir. Suların kimyasal birleşimlerinde çözünmüş hailde çeşitli mineraller varsa bu sulara da maden suyu denir. 

IŞIKLI BARAJI GOLÜ : Işıklı Baraj Golü içerisinde mahalli deyimle "Hopa" denilen, sazlık ve ot   köklerinden oluşan adacıklar oluşur.  Bu adacıklar av esnasında ideal   gizleme yerleri, kuşlar için de barınma   ve üreme yerlerdir. Gol sularında turna  ve sazan baliği ile bol miktarda kerevit bulunur.  
Amacı: Sulama   
Barajın Tipi: Toprak dolgu   
Yüksekliği: 8.70m.   
Golün Yüzölçümü: 65.87 km2.   
Gol Hacmi: 206 milyon m3. 

BULDAN BARAJI :  Buldan İlcesine 20 km. uzaklıkta Derbent Koyu civarında Derbent çayı üzerinde kurulmuştur. 1967 yılında hizmete girmiştir. Barajın tamamı   Denizli ili sınırları içerisindedir.   Manisa ili Sarıgöl İlçesi Ovası'nı sulamaktadır. 

Amacı: Sulama ve taşkın koruma.
Golün Yüzölçümü: 400 ha
Barajın Tipi: Kaya dolgu ve toprak   
Gol Hacmi:54.106.m3   
Yüksekliği: 59m.

PAMUK KALE KAPLICASI  Denizli'ye 20 km. uzaklıkta, eski Hierapolis kentinin bulunduğu alandadır.  Kars tik alanlardan çıkan suların bünyesindeki kireç çözeltisi buharlaşma ve  sudaki karbondioksitin ayrışması sonucu çökelerek genellikle beyaz renkte ve pamuk balyalarını andıran kalker tüfleri Pamukkale travertenlerini oluşturmuştur.     Kaplıca suları kalp, damar sertliği, tansiyon,romatizma, deri, göz, raşitizm,  felç, sinir ve damar hastalıkları, ilik içildiğinde spazmlı midesele iyi gelmektedir.  İdrar sokturucudur. Böbrek kum ver taslarında, idrar yolu iltihaplarında etkilidir. Damar iltihapları ve reyon hastalığının tedavisinde yararlıdır.     

 

 

 

KARA HAYIT KAPLICALARI:  Pamukkale'nin 5 km. kuzeyinde Karahayıt Kasabası'ndadır. Suyunun sıcaklığı Pamukkale'nin sularından daha fazla (42o,50o,56o), serbest karbondioksit oranı daha az, radyoaktivitesi yüksektir.     Kalp, damar sertliği, yüksek tansiyon, romatizma, siyatik,deri ve sinir hastalıklarından bazılarına, limbo, uyuz, sivilce, kasıntı vb. hastalıklarda şifalıdır.     

GOLEMEZLI ÇAMUR KAPLICASI: Denizli merkeze yakın idari olarak Akkor ilcesine bağlı Golemezli'de,  termal olarak Pamuk kale sistemine uygun, sıcaklıkları 35o C ile 50o C arasında dört kaynak halindedir. Birisinde çamur banyosu yapılır.  Deri hastalıkları tedavisinde etkilidir.     

ÇİZMELİ (YENİCE) KAPLICASI:  Buldan İlçesi'ne 16 km. uzaklıktaki Yenice kent sınırları içindedir.  Tripolim antik kenti kalıntıları arasından gidilir. Sıcaklığı 35o M'dir. Bileşiminde hidrokarbonat, sülfat, sodyum, kalsiyum iyonları bulunur.  Radyo aktivesi yüksektir. Romatizma, kalp, damar sertliği, deri hemoroit hastalıklarının tedavisinde faydalanılmaktadir.  

BABACIK (KABAAGAC) KAPLICASI: Tekke koy kaplıcasına 3 km. uzaklıktadır. Kükürtlü iki kaynaktan çıkar.  Birisinin sıcaklığı 43o C, diğerinin sıcaklığı 62o M'dir. Karbondioksit bakımından zengindir  

SARAYKÖY - TEKKE KOY ILICASI:  ilce merkezine uzaklığı 20 km. olup, Tekke koy yakınlarındadır.  Suyunun sıcaklığı 80o C dir. Roma İmparatorluğu döneminden kalma hamamı, havuzu ve soyunma yerleri vardır.    Romatizma, deri, kadın hastalıkları ve idrar yolu hastalıklarının tedavisinde  kullanılır. Tekke koy kaplıcasına 500 m. uzaklıkta İnaltı Hamamı vardır.  Bir mağaradan çıkar. Suyu kükürtlüdür.  

KAVAK BASI ILICASI:  Pamukkale'ye 4 km. uzaklıktadır. Suyunun sıcaklığı 30o C dir.  Deri hastalıklarının tedavisinde kullanılmaktadır.

KIZIL DERE ILICASI: Sarayköy'e 11 km. uzaklıkta, kızıl renkli kayalardan çıkar. Suları sodyum  karbonatlı ve sodyum sülfatlıdır. Su sıcaklıkları 63o, 65o, 88oC'dir. Suları  yorgunluğa ve romatizmaya iyi gelmektedir.  

ORTAKÇI ILICASI:  Sarayköy yakınında ikisi sıcak, birisi soğuk uç kaynaktan çıkar ve sularının  sıcaklığı 47o, 50oC'dir. İçme ve banyo suyu olarak kullanılır.  Romatizma ve sindirim hastalıklarına iyi gelmektedir.  

BULDAN MADEN SUYU:  Buldan'a 2 km. uzakta 2 ayrı çeşmeden akmaktadır. Soğuk ve sıcak olarak dakikada 25 litre su çıkar. Suyun sıcaklık derecesi 19o C dir. Denizden yüksekliği 600 m. olan maden suyu, sindirim sistemi ve  karaciğer işlevleri üzerinde olumlu etkiye sahiptir.

YERALTI SULARI VE KAYNAKLARI

 

Yüzey sularının yer altına sızarak tabakalar arasındaki boşluklarda ya da geçirimsiz tabaka üstündeki geçirimli tabakada birikmesine yer Alpu suyu denir.  Sızma olayı sonucu yer altında depolanan bu suların yer yüzüne kendiliğinden  çıktığı yerlere ise kaynak denir. Kaynak suları kisin ilik, yazın soğuk olurlar.   Vali Çeşmesi (Cankurtaran), Kocapınar (Honaz) Değirmenönü (Yeşilköy).  Kestane Deresi ( Buldan, Gümüşsü, Işıklı), Gürpınar (Çivril), Güney Suyu   Akgöz Pınarı (Işıklı), Göz adini taşıyan sular (Honaz), Kırkpınar (Kara hisar-Tavas)   Daha 1960-1970 yılları arasında il merkezinde akmakta olan, Yenimahalle semtinde Akpınar (Eğitim Fak.Batisi), Benli Pınarı (Eğitim Fak.doğusu), Mutassıp Pınarı  (Kıbrıs Şehitleri Cad.) ayrıca Kuşpınar, Başpınar (Askeri Gazinonun kuzeybatısı),  Fındıksuyu (Camlık-Atış Poligonu arası), Kozpınar (Zeytin köy batısı) gibi kaynakların büyük bölümü kent içme suyu şebekesine alinmiş, bazıları az da olsa akışlarını sürdürmekte, piknik yeri olarak faydanılmaktadır. Bazı kaynak suları üzerinde de  kültür balıkçılığı amacıyla tesisler kurulmuştur.

 

 

nikfer.net.tc sunar

ANASAYFA